In het besef dat je niet altijd alles hoeft te zien, maar er op mag vertrouwen dat het er wel is. Een zin waar ik de laatste tijd mee bezig ben, om dan op de natuur te mogen vertrouwen die onverwacht met een geweldige metafoor komt.
Op een berg kan je midden in de wolken staan. Niet alleen zie je zelf niets, maar ben je zelf ook niet te zien. De wereld is mooi, je mag erop vertrouwen dat het goed is. Je mag loslaten dat je alles moet kunnen zien. Ook als het even niet zo mooi is.
Pasen is tijd voor vernieuwing en het licht, hoe mooi het is dat de natuur daaraan mee betekenis mag geven.
Altijd worstel ik al met de waarde van een conflict. Millennia lang werden conflicten gewoon uitgevochten. Dat gebeurde in gesprek aan het kampvuur, zoals in sommige stammen nu nog plaatst heeft. Maar dat gebeurde ook veel bewuster in de vorm van gevechten op leven en dood, als daar aanleiding voor was.
In de middeleeuwen was het conflict nog van dusdanig belang dat er zelfs een onderscheid werd gemaakt tussen het heilige onschendbare van de koning en het feilbare van de mens die koning was (kantarowicz 1957). De koning als instituut mocht niet ter discussie staan, echter kan de mens die koning is wel degelijk ter discussie worden gesteld. Later werd echter steeds meer van het feilbare ondergebracht bij het onfeilbare. Wellicht een grote stap in het vermijden van conflicten?
In de ‘westerse’ cultuur verdween het conflict steeds verder op de achtergrond en na de industriële revolutie lijkt dat proces nog harder te gaan. In plaats van mensen die achter hun standpunten te blijven staan, lijkt het inleven in anderen en het vermijden van het conflict de norm te zijn geworden. Dat voelde bij mij nooit goed, want daarmee kon ik niets met het standpunt van de ander of met het standpunt van mijzelf.
Toen leerde ik Deep Democracy kennen, ontwikkeld in de nadagen van de ‘apartheid’ in Zuid Afrika. Het nodigt uit om je standpunt vast te houden en te zoeken naar de polariteit in standpunten. Door het conflict actief op te zoeken en te zorgen dat alles in dat conflict op tafel komt.
Met het doel om iets te leren van jezelf en van de wereld en juist dan ontstaan nieuwe verbindingen. In jezelf en met de mensen om je heen. Dan kun je kijken hoe je iedereen mee krijgt in de oplossing. En als je die oplossing hebt, ga je eerst actief op zoek naar de tegenstand van die oplossing.
Niet door de consensus op te zoeken los je daarmee een conflict op, maar juist door te zoeken naar een gezamenlijke oplossing. In die gezamenlijke oplossing moet vervolgens alles meegenomen worden. Wanneer iemand zijn bedenkingen ondergeschikt maakt aan de oplossing, is er geen oplossing van het conflict. Want die bedenking is niet van die persoon zelf, maar van de groep. Je mag er vanuit gaan dat die bedenking uit de onderstroom komt en door meer mensen gezien en gevoeld worden. Maar die gezamenlijke oplossing kan alleen als je we ook echt in conflict durven te gaan.
Deep Democracy wil je conflictweerbaar maken, zodat je op een vertrouwde manier dat conflict aan kunt gaan met elkaar. Dat klinkt toch als een radicaal andere benadering van omgaan met conflicten. Maar ik ben er van overtuigd dat je conflicten alleen kunt oplossen door het conflict aan te gaan en wat er onder water zit bij een conflict voor iedereen aan dat conflict bereikbaar te maken. Het liefst natuurlijk voordat het bijna onoplosbare problemen worden.
Hoe mooi past die benadering bij de andere positief psychologische benaderingen waar ik mij de afgelopen jaren mee bezig heb gehouden. Hoe mooi is het dat je het conflict hiermee kunt waarderen en voorzien van positieve energie. Hoe mooi is het dat je begint te herkennen dat je bij een conflict teruggrijpt op je eigen spelletjes en scripts en dat het verdomd moeilijk is om die ook te waarderen. Want die spelletjes en scripts komen uiteindelijk ook ergens vandaan en hebben je ook wat goeds gebracht.
Ook ik maak fouten, maar ik doe mijn best hier steeds meer en vaker over te praten en te delen. Ondanks al mijn fouten en mijn terugvallen en mijn tekortkomingen, ook die komen ergens vandaan en hebben mij ooit gediend.
Aan de vooravond van mijn keuze om deze stap te zetten, diende zich een oud verhaal aan die ik heb mogen delen. Over hoe je in situaties terecht kunt komen, die 15 jaar later nog invloed hebben op wat je doet.
Kerst 2020 is zoveel anders dan andere jaren en dat heeft mij doen nadenken over de vraag of dat wel zo is. 2020 is anders, dat kan ik niet ontkennen. De afgelopen tijd was ik nergens welkom, negatief getest maar wel symptomen. Een kuchje opgedaan tijdens een covid-inzet? Wie weet. Veel geslapen en daarom tijd genoeg om stil te staan. Kan niet elke kerst anders zijn? Af en toe is het goed om terug te kijken en stil te staan en het helpt in het verbinden met mijzelf. Onderstaand verhaal speelde inmiddels ruim 15 jaar terug en is zeker aan tijd onderhevig geraakt.
“Kerstavond 2004, ik loop over slecht verlichte straten naar het restaurant waar we kerst met het avondmaal zouden gaan vieren. Met zo’n 80 mensen uit alle hoeken van Europa en Noord-Amerika zouden we kerst gaan vieren op een plek waar het geen kerst zou zijn en waar de sfeer elk moment kon omslaan naar een burgeroorlog. Het was aan het eind van onze eerste dag vol van verkenning en de briefing waarin ons op het hart werd gedrukt onze vluchtroutes te kennen en ons bewust ervan te zijn dat eventuele militaire beveiliging slechts een telefoontje weg was. Ik was net een uurtje door de stad gaan wandelen om zo enigszins ontspannen aan de maaltijd te kunnen aanschuiven. Dat was even nodig, omdat we de hele dag al met argwaan werden nagekeken en soms zelfs werden lastiggevallen.
Ik liep de straat over naar het restaurant en ik zie al een man of vijf bij de deur rondhangen. Met allemaal een beetje hetzelfde type jasje aan en ze konden zo het leger in. Een beetje van het type dat zoveel jaren later ook wel de naam ‘groene mannetjes’ kregen. Ze stelden zich een beetje op een wat intimiderende manier op en een van de mannen begon mij in gebrekkig engels aan te spreken. Diep van binnen moest ik aan de briefing denken en begon om mij heen te kijken naar mogelijkheden om weg te komen. Mijn keel trok een beetje dicht en in mijn hoofd was ik bezig met na te denken over mijn vervolgstappen. Terwijl ik van buiten kalm wist te blijven en met een wat dik aangezet Nederlands accent de mannen aan het uitleggen was dat ik toch echt geen Amerikaan van de CIA was.
Op het moment dat ik mij toch enigszins ongemakkelijk begon te voelen ging de deur van het restaurant open en stapte een koppeltje naar buiten. Als sneeuw voor de zon was het groepje mannen verdwenen en zakte het ongemak voor mij. Nadat ik een hele diepe ademteug binnenhaalde en het koppeltje groette, liep ik het restaurant binnen en kon aan de lange tafel plaatsnemen. Ik was zo ongeveer de laatste die aanschoof en al snel waren we allemaal die mannen vergeten. Een bijzonder avondmaal die het niet te laat maakte, want de volgende dag zou het vroeg dag zijn.
Zo vroeg dag dat het hotel waar we verbleven een extra late nachtploeg had laten invliegen om ons van ons ontbijt te voorzien. Kerst beloofde twee lange en intensieve dagen te worden. Op eerste kerstdag bezochten we alle aannemelijke locaties om te beoordelen waar we heen moesten, hadden we bijzondere ontmoetingen, indrukwekkende momenten en vreemde situatie. 16 uren later hadden we een redelijk beeld van ons werkgebied en de mogelijkheden. Tweede kerstdag was het zover, ons ontbijt was zelfs nog vroeger en de dag nog langer. Ik vergeet nooit meer de grote verscheidenheid aan mensen en locaties, het bezoek aan een huis van bewaring – waar we bij de gevangenen weg werden gehouden. En het bezoek aan een gevangenis, waar we onverwacht ineens tussen de langgestraften en de grootste criminelen rondliepen. Plekken waar we met open armen werden ontvangen en plekken waar gewapende mannen ons elke stap van het bezoek in de gaten hielden. Waar we alles mochten zien en horen zonder beperkingen en waar we een half uur bezig waren om te overtuigen. Waar we met dank aan de chauffeur aan de koffie zaten en ons het nieuws bereikte dat een halve wereld verderop een grote golf ongelofelijk had huisgehouden. Om uiteindelijk 32 uur later het hotelbed weer te mogen zien.De weg terug naar de hoofdstad was een bijzondere ervaring, veel kan ik daar helaas niet over vertellen. Uiteindelijk terug in de hoofdstad, eindigde deze bijzondere ervaring op een plein waar bijna een miljoen mensen bij elkaar stonden om een overwinning te vieren.
Hoeveel anders was het tien jaar later, toen de burgeroorlog uiteindelijk wel uitbrak en op hetzelfde plein bloed vloeide.Meer dan vijftien jaar later realiseer ik mij dat de details veranderd zijn, maar dat ik die kerst nog altijd voel. Dat ik die ervaring nog altijd bij mij draag en dat in een jaar als vandaag ik mij blijf realiseren in wat voor bijzondere wereld wij leven.”
Waarom deze tekst:
Bij aanvang van deze pandemie en het thuiswerken, ben ik begonnen met op mijn werk wekelijks een mail op te stellen die steeds meer de vorm krijg van overwegingen. Ik ben die mail gaan gebruiken als experiment, nieuwe dingen te leren en meer over mijzelf te leren. Dus waarom dit ook niet verder trekken? Ook om voorbij mijn schrijversblok op andere punten te komen en mijn best te doen deze rare tijden beter door te komen.
Erasmus had het goed: “Wat is de wereld trouwens anders dan een groot schouwtoneel, waarin ieder, onder het masker van een ander optreedt en zijn aangenomen rol speelt, totdat de grote Regisseur hem van het toneel laat verdwijnen.”
Wat zijn we goed in zeggen te kunnen communiceren en te verdwijnen achter een masker om een rol te spelen. Als het er vervolgens op neer komt, blijken we het niet te kunnen. Soms zitten we dan nog in zo’n rol dat we niet van het toneel willen verdwijnen en blijven vasthouden. “Ik kan heel goed tegen kritiek, maar alleen op de manier zoals ik het wil ontvangen” is dan wel een hele mooie manier om ernaar te kijken. Ook een andere die ik wel eens hoor: “maar ik heb die andere toch echt dat horen zeggen, natuurlijk hoef ik het dan niet te onderzoeken”. En de mooiste zijn natuurlijk die mensen die zelf niet willen doen wat ze van anderen verwachten. Of gewoon zo’n monoloog met jezelf houden dat de rest van de wereld erin opgaat, soms zelfs tegen lege zalen op een leeg toneel. Denkend dat je eigenlijk met een dialoog bezig bent. “Een gezamenlijke taal is geen gezamenlijke taal” gaat natuurlijk ook hier op.
Iedereen kent ze wel, je komt ze overal tegen. In je vrijwilligerswerk en op de werkvloer. In je directe omgeving en tijdens het forensen. Je verwonderen over de bijbehorende rituelen en systemen, geeft de mogelijkheid om na te denken over je eigen plek op het grote toneel. Welke maskers je oppakt en welke rol je aanneemt. Toneel spelen is niet altijd even makkelijk, tunnelvisie ligt al heel snel op de loer. Lange en lege tunnels, gelegen onder bijzondere plekken zijn gelijk ook een mooie plek om na te denken. Een mooie plek om je te verwonderen over de rituelen die wij hier in hebben ontwikkeld en hoe makkelijk ik er zelf in ook in stap. En om te onderzoeken hoe je juist hier anders naar kunt kijken en je daar je voordelen uit kunt halen.
Laat ik dan vooral ook hier Erasmus niet vergeten: “Nog een niet te versmaden eigenschap van de dwazen: zij zijn de enigen die ronduit de waarheid zeggen.”
Natuurlijk kom je deze overwegingen ook op wereldniveau toepassen, terug naar een van de bijzondere evenementen van de afgelopen dagen. De #Brexit, als je het mij vraagt een van de grootste stommiteit van de Britten ooit. Maar ik ben dan ook een oprecht federalist. Tot zover de objectiviteit van mijn verhaal.
Na drie jaar het grootste toneelstuk in jaren te hebben gevolgd, was het afgelopen vrijdag zover. Om 23:00 lokale tijd was ik erbij, het ‘feestje van Farage’. De Britten ‘verlieten’ de Europese Unie, of beter gezegd gingen de overgangsperiode in. Met meer niet Britten dan Britten op Parliament Square. De speeches die vooral gingen over framing van de grote boze EU en het winnen van de oorlog. En dat de overwinnaars de EU en de rest van de wereld wel zullen laten zien hoe het ook kan. Bizar was het wel om tijdens de speech die zelfs leek te hinten naar de strijd in de tweede wereld oorlog Britse neonazi’s publieke de hitlergroet te zien geven. De sfeer ging dan ook niet echt de goede kant op.
Toch was het bijzonder om te zien dat alles wat we op klein niveau tegen komen, dus op wereldniveau ook bestaat. Een toneel waar een iedere een masker opzet en een rol speelt. Mijn reis heeft mij niet een leeg hoofd opgeleverd, maar nog meer overwegingen om over na te denken.
Blijft over mij ook hierover te blijven verwonderen en de verwondering te laten ondergaan. Mooie ideeën om te blijven onderzoeken.
Ik voel mij soms net de kleine prins, met zijn zoektocht in zijn reis. En als je kijkt naar de tribale benadering, gaan verhalen hierover zelfs al eeuwen terug. Het zijn zulke mooie aanknopingspunten om af en toe bij stil te staan en te weten dat een ieder niet alleen staat in al die overwegingen en verwondering.
Wat zou het bijzonder zijn als we allemaal eens wat vaker stil zouden staan bij deze processen en rituelen. En dat we in plaats van voorbij te gaan aan die gelijkenis en verschillen er eens wat vaker bij stil te staan. Wie weet leren we dan ook verder te kijken dan die maskers en rollen in het grote toneelspel dat het leven heet.
