24 februari 2022 rond 6 uur in de ochtend begon Rusland met de grootschalige oorlog in Oekraïne. 4 jaar later moeten we als Europa erkennen dat we gefaald hebben en is het tijd om anders te gaan kijken naar het grootste conflict sinds het einde van de tweede wereld oorlog op Europees grondgebied. 12 jaar duurt dit conflict al in een steeds complexere wordende wereld, waarvan 4 jaar te zien is als een volledige oorlog.

We zullen onder ogen moeten zien dat de wereld niet meer dezelfde is, los van de uitkomsten van deze vreselijke oorlog. Vooral in Europa zullen we moeten gaan leven met nieuwe verhoudingen en een nieuwe werkelijkheid. En vooral moeten we als Europa keuzes maken en dat zal betekenen dat we echt niet meer weg kunnen kijken van de werkelijkheid die aan het oosten van ons plaats heeft. Dat is denk ik wel de meest concrete samenvatting die ik kan bedenken van alle bijeenkomsten in het kader van vier jaar volledige oorlog die ik de afgelopen dagen heb bezocht.

Elke bijeenkomst raakte mij op een eigen – en soms onverwachte – manier. Omdat ze aansloten bij de werkelijkheid, maar soms ook bij ervaringen uit het verleden.

Het verhaal van de krijgsgevangene die een boek schreef over zijn ervaringen greep aan en bracht mij weer in verbinding met een deel van mijn netwerk. Het geopolitieke verhaal van “Full Scale War in Ukraine” in Nieuwspoort was intensief en gaf een niet al te positief beeld van de nabije toekomst. Wat deze bijeenkomst bijzonder maakte, was de exacte locatie waar de zaal van de tijdelijke Nieuwspoort zich bevond: het oude vergadercentrum van het ministerie van Buitenlandse Zaken (in de Apenrots). Laat dat nu net de plek zijn waar we in 2004 voor de verkiezingswaarnemersmissie naar de Oranje Revolutie onze briefings kregen.

De avond in de La Mar met het United Ukrainian Ballet was een bijzonder contrast over hoe cultuur een eigen front vormt en een samenleving verbind en sterkt blijft houden. Maar ook hoe de grens tussen “veilige haven” en “thuis” verwatert en steeds diffuser lijkt te worden. Als je al vier jaar niet meer thuis mag komen, is waar je bent wellicht je thuis aan het worden.

Die boodschap kreeg zondagavond in Utrecht een naam, de “kroketten” theorie. Over hoe je denkt over de Nederlandse kroket, wat kan zeggen over of je je thuis voelt (en wat voor onzin dat eigenlijk is, want je kunt evengoed kiezen voor gezond eten). Toch is het woord “kroket” in 2026 hét woord geworden dat iets zegt over waar we staan.

Tijdens deze bijeenkomsten werd ook duidelijk dat de oorlog onze samenleving in binnengekomen. Was het niet dat we er op het nieuws mee geconfronteerd worden, is het wel dat we vaak niet goed weten wat te (kunnen) zeggen. Woorden schieten te kort en gevoelen bevinden zich op zoveel lagen. Daarbij hoort zeker de vraag: doe ik wel genoeg.

Dat doe ik wel genoeg kan zich op veel manieren uiten, maar speciaal sta ik stil bij de vele ontheemden die het land hebben moeten ontvluchten en doen wat ze kunnen om het eigen land bij te staan. En altijd rondlopen met het gevoel: “doe ik wel genoeg”.

“Doe ik wel genoeg” is een harde werkelijkheid, die zowel bij de ontheemden als bij betrokkenen ieder op een eigen manier naar boven komen. Daarmee halen we niet alleen de trauma van oorlog in de vorm van PTSS binnen, maar ligt bij een veel grotere groep mensen het risico op de morele verwonding toe.

Het is mede daarom dat ik in mijn eigen ontwikkeling als coach en hopelijk toekomst psycholoog juist hier extra aandacht aan (wil) besteden.

Maar nog meer kan ik doen door de echte professionals ter plekke te ondersteunen, het is ook juist daarom dat ik in 2026 als debutant meedoe met de Nijmeegse vierdaagse. En ik ga lopen voor het goede doel, namelijk voor het Veteran mental health centre of excellence. Een centrum verbonden aan de Taras Shevchenko Nationale Universiteit van Kyiv. Waar ze niet alleen een plek creëren waar veteranen en hun familie hoogwaardige psychologische hulp kunnen krijgen. Maar ook een plek waar kennis zal worden opgebouwd en verspreid. Wil je hierover meer weten of zelfs doneren, kijk dan eens op mijn eigen pagina. Of ga meteen naar de donatiepagina.

Oekraïne zal altijd een plek in mijn leven blijven houden en op deze wijze hoop ik ook beter dat gevoel van onvermogen een plek te kunnen geven.

Tenslotte sloot ik deze serie intensieve bijeenkomsten af door het live bijwonen van de opname van de Podcast “Station Kyiv” van stichting RAAM. Nu ben ik niet zo van de podcast, ik vind het vaak lastig dat ik niet in mijn eigen snelheid de onderliggende informatie tot mij kan nemen. Maar om live bij de opname te zijn, maakt het wel weer bijzonder.

Ik neem jullie de komende tijd mee in wat ik doe en ik zal de komende tijd ook over de verschillende punten uit al deze bijeenkomsten vertellen. Een ding weet ik wel, ik denk dat ik ook wat minder kroketten ga eten.

Publicatie: jveenstra.org