Erasmus had het goed: “Wat is de wereld trouwens anders dan een groot schouwtoneel, waarin ieder, onder het masker van een ander optreedt en zijn aangenomen rol speelt, totdat de grote Regisseur hem van het toneel laat verdwijnen.”
Wat zijn we goed in zeggen te kunnen communiceren en te verdwijnen achter een masker om een rol te spelen. Als het er vervolgens op neer komt, blijken we het niet te kunnen. Soms zitten we dan nog in zo’n rol dat we niet van het toneel willen verdwijnen en blijven vasthouden. “Ik kan heel goed tegen kritiek, maar alleen op de manier zoals ik het wil ontvangen” is dan wel een hele mooie manier om ernaar te kijken. Ook een andere die ik wel eens hoor: “maar ik heb die andere toch echt dat horen zeggen, natuurlijk hoef ik het dan niet te onderzoeken”. En de mooiste zijn natuurlijk die mensen die zelf niet willen doen wat ze van anderen verwachten. Of gewoon zo’n monoloog met jezelf houden dat de rest van de wereld erin opgaat, soms zelfs tegen lege zalen op een leeg toneel. Denkend dat je eigenlijk met een dialoog bezig bent. “Een gezamenlijke taal is geen gezamenlijke taal” gaat natuurlijk ook hier op.
Iedereen kent ze wel, je komt ze overal tegen. In je vrijwilligerswerk en op de werkvloer. In je directe omgeving en tijdens het forensen. Je verwonderen over de bijbehorende rituelen en systemen, geeft de mogelijkheid om na te denken over je eigen plek op het grote toneel. Welke maskers je oppakt en welke rol je aanneemt. Toneel spelen is niet altijd even makkelijk, tunnelvisie ligt al heel snel op de loer. Lange en lege tunnels, gelegen onder bijzondere plekken zijn gelijk ook een mooie plek om na te denken. Een mooie plek om je te verwonderen over de rituelen die wij hier in hebben ontwikkeld en hoe makkelijk ik er zelf in ook in stap. En om te onderzoeken hoe je juist hier anders naar kunt kijken en je daar je voordelen uit kunt halen.
Laat ik dan vooral ook hier Erasmus niet vergeten: “Nog een niet te versmaden eigenschap van de dwazen: zij zijn de enigen die ronduit de waarheid zeggen.”
Natuurlijk kom je deze overwegingen ook op wereldniveau toepassen, terug naar een van de bijzondere evenementen van de afgelopen dagen. De #Brexit, als je het mij vraagt een van de grootste stommiteit van de Britten ooit. Maar ik ben dan ook een oprecht federalist. Tot zover de objectiviteit van mijn verhaal.
Na drie jaar het grootste toneelstuk in jaren te hebben gevolgd, was het afgelopen vrijdag zover. Om 23:00 lokale tijd was ik erbij, het ‘feestje van Farage’. De Britten ‘verlieten’ de Europese Unie, of beter gezegd gingen de overgangsperiode in. Met meer niet Britten dan Britten op Parliament Square. De speeches die vooral gingen over framing van de grote boze EU en het winnen van de oorlog. En dat de overwinnaars de EU en de rest van de wereld wel zullen laten zien hoe het ook kan. Bizar was het wel om tijdens de speech die zelfs leek te hinten naar de strijd in de tweede wereld oorlog Britse neonazi’s publieke de hitlergroet te zien geven. De sfeer ging dan ook niet echt de goede kant op.
Toch was het bijzonder om te zien dat alles wat we op klein niveau tegen komen, dus op wereldniveau ook bestaat. Een toneel waar een iedere een masker opzet en een rol speelt. Mijn reis heeft mij niet een leeg hoofd opgeleverd, maar nog meer overwegingen om over na te denken.
Blijft over mij ook hierover te blijven verwonderen en de verwondering te laten ondergaan. Mooie ideeën om te blijven onderzoeken.
Ik voel mij soms net de kleine prins, met zijn zoektocht in zijn reis. En als je kijkt naar de tribale benadering, gaan verhalen hierover zelfs al eeuwen terug. Het zijn zulke mooie aanknopingspunten om af en toe bij stil te staan en te weten dat een ieder niet alleen staat in al die overwegingen en verwondering.
Wat zou het bijzonder zijn als we allemaal eens wat vaker stil zouden staan bij deze processen en rituelen. En dat we in plaats van voorbij te gaan aan die gelijkenis en verschillen er eens wat vaker bij stil te staan. Wie weet leren we dan ook verder te kijken dan die maskers en rollen in het grote toneelspel dat het leven heet.
Laatst gaf ik weer een mountainbike training voor collega’s van het bike-team. Het geven van trainingen is leuk, ik merk echter wel de invloed van eerdere keuzes op de bijbehorende energie. Gelukkig geeft dat ook aanleiding om na te denken over wat ik er mee wil en waarom ik hier ook al weer mee ben doorgegaan. Langzaam beginnen steeds meer richtingen samen te komen en zie ik kansen. Maar daarover later meer.
Sliptraining
Gebruik maken van de mogelijkheden en de locatie is een van de vaardigheden die ik bewuster ben gaan gebruiken na mijn opleiding tot mountainbike instructeur. Hoe leuk is het dan om van de combinatie van het weer, de locatie en een nieuwe slang om eens extra aandacht te besteden aan het remmen en slippen. Zo haal je de stad en het outdoor toch dichter bij elkaar.
Over de outdoor dichterbij halen, hoe leuk is het dan om onderweg een mooi stukje natuur tegen te komen. In januari kom je midden in een stedelijk natuurgebied ooievaars tegen. Een genot natuurlijk om bij stil te staan, niet alleen omdat het een mooi gezicht is. Maar ook om het besef dat de natuur en beweging een mooie toegevoegde waarde kan zijn voor het echte gesprek. Wellicht is het toch eens tijd om die stap te gaan wagen, ik zie enorme kansen om begeleiden van verandering te gaan combineren met buiten zijn en mountainbiken.
Aan het eind van elke les komt de schoonmaak, meteen een goed moment om te zien of mensen ook echt staan achter wat ze doen. Die paar minuten extra aan het eind van een training of een dienst zijn voor een aantal mensen de moeilijkste minuten die ze zich voor kunnen stellen. Ze willen zo snel mogelijk naar huis, lekker hun eigen ding doen en laten dan het liefst dit aan anderen over. Dan blijkt toch weer dat een taal en de neuzen dezelfde kant op een illusie is. Het geeft natuurlijk een goed aanknopingspunt om daarover het echte gesprek aan te gaan.
Tijd om knopen door te hakken en aan de slag te gaan.
In veel verandertrajecten is het de insteek om één gezamenlijke taal te leren spreken, alle neuzen dezelfde kant opkrijgen en zo als een geheel te spreken. Ik heb altijd al geroepen dat dit een onmogelijke opgave is, maar dat een gezamenlijk woordenboek veel beter is en dat het nodig is elkaars talen te leren spreken.
Saturday Night Live kwam vrij recent met een sketch die het waarom in een keer zichtbaar maakt. Hoe de Engelse taal toch niet een taal is en wat er gebeurd als je niet naar elkaar luisteren kunt. Een andere manier van kijken naar fout lopende teambuilding- en verandertrajecten.
Ook gewoon omdat deze sketch naast actueel en relevant ook gewoon leuk is om te zien.
Een poosje terug schreef ik “Wees jezelf en pas je aan“, over een aantal los van elkaar staande zaken die toch in elkaar overliepen. De titel leverde verwarring op en hoewel het niet mijn tekst was, was dat de bedoeling ook. Het was de verwarring waar ik zelf mee rond liep, want ik herkende de paradox van de vraag. De kennelijke tegenstelling tussen de opmerking die ik vaak op kantoor hoor “wees jezelf, maak gebruik van je krachten” en de impliciete opdracht die uit een dergelijk gesprek komt om aan jezelf te gaan werken omdat je jezelf onvoldoende aangepast hebt aan het team. Die tegenstelling heb ik altijd gevoeld en gekend, maar nog niet eerder goed kunnen aanpakken. Lange tijd ben ik met mijn persoonlijke ontwikkeling bezig geweest omdat ik naar het verleden keek en dacht dat ik moest veranderen (want dat was de impliciete toon in de onderstroom bij de opdracht mijzelf te blijven).
Vlak voor kerst kreeg ik de kans mee te doen aan een interne workshop over systeemdenken [wiki]. Op weer een bijzondere locatie, namelijk in de gemeentelijke bioscoop. Het is leuk om te zien dat kennis op hun plek blijf vallen en het toepassen mooie zetten krijgt. Al zit ik voorlopig in mijn plato’s grot moment best lekker. Het begin steeds meer onderdeel van mij te worden in plaats van iets dat heel bijzonder is. Natuurlijk blijf ik elke dag leren en begin ik daar nu helemaal van te genieten. Tijd om voort te gaan.
De kern van “Wees jezelf en pas je aan” was mijn worsteling om alles een plek te geven zonder mijzelf te verliezen in de wens van de ander en dan ook bij mijzelf te blijven. Ik heb daarin een bijzondere vervolgstap gezet en kijk nu al uit naar hoe ik hier verder mee mag gaan.
In 2017 had ik een bijzondere ontmoeting in Lustin, toen ik opging voor mijn Wilderness Advanced First Aid bij Outward Bound Belgie. Een bijzondere ontmoeting waar ik nog elke dag met plezier aan terugdenk en waar ik graag een vervolg aan wilde geven. Toen de Wilderness First Aid Bridge aangebonden werd, hoefde ik dan ook niet lang na te denken over deze kans.
Net als de vorige keer begon het met de treinreis naar Lustin, een bijzondere ervaring als je daarvoor met de NS wil gaan reizen. Het maakt de reis in ieder geval spannend als je je “aansluitende” trein op een paar seconden na mist, omdat je achter die “aansluitende” trein vaststond. Gelukkig had ik niet gekozen voor de laatste trein naar Lustin. Aankomen in het donker en de wandeling naar de locatie is een rustmomentje in zichzelf. Zozeer zelfs dat het lieve Waalse echtpaar dat mij een rit aanbood, mij wel voor gek heeft moeten verklaren. Wie laat een autorit van 10 minuten schieten voor een wandeling van 40 minuten, mijn favoriete kant op: uphill. Het was wel een wandeling die voor meer dan de helft langs de Maas voert.
Het was een gezellig terugzien van het huis en net als de vorige keer kon ik een bed vinden en aan de thee. Met de nieuwe matrassen was het dit keer zelfs goed slapen. Net als de vorige keer ontmoette ik de meeste meeste deelnemers aan het ontbijt. Ik voorzag weer een aantal mooie dagen met beelden die inmiddels wat minder alleen op discovery langskwamen. Mijn instructeursteam waren dezelfde mensen die ik in 2017 ook voor mij had staan, ik wist dus dat ik een hoogwaardige en intensieve vier dagen tegemoet kon zien. Ik had er nog meer zin in.
De eerste dag stond vooral in het teken van veel herhalen en meteen verdiepen van de stof van het vorig jaar en natuurlijk een paar mooie simulaties. Want ook dit jaar waren de vier – intensieve – dagen een afwisseling van veel praktijk en theorie, wat juist deze opleiding zo bijzonder interessant maakt. Dat en natuurlijk het paaldansen op hoogte dat uit de hand liep. Gelukkig was dit natuurlijk slechts een van de simulaties tijdens deze opleiding.
Ook dit keer waren de maaltijden bijzonder goed verzorgd, echt onderdeel van het gastvrije onthaal bij Outward Bound. Het maakt die vier dagen net dat beetje extra mooi. Tijd om met elkaar te praten, even tot rust te komen en na te denken over wat de avond zou brengen. Helaas dit jaar geen uitgebreide verhalen en filmpjes, maar praten en leren en natuurlijk onder het genot van een heerlijk biertje. Zo raakten we van een discussie over de Belgische politiek (waar ze zonder regering kunnen overleven), via de platte aarde theorie naar kattenfilmpjes en de trollenknots.
Verdiepende verdiepingen komen altijd op momenten dat je ze niet verwacht. Bewustwording van het constant overal tegen willen vechten is een rode draad voor mij geweest dit jaar, ik ben het jaar begonnen met de bewustwording dat ik dingen anders wil. Het was nog zoeken naar het hoe en wat. Hoe dan ook, ik kwam in mijn eigen allegorie van de grot [wiki] terecht. De uitwerking van Plato over hoe de menselijke kennis staat in relatie tot de realiteit, voorgesteld door gevangenen in een grot die zelfs als ze hun ketenen afwerpen niet van hun werkelijkheid in de grot weg zouden willen. De weg uit de grot staat symbool voor de groei. Hoe had ik kunnen weten dat je die allegorie ook letterlijk kon nemen.
De woensdag stond in het teken van de grote simulatie. In de ochtend werd ik gevraagd of ik bereid was om in plaats van de EHBO-handelingen te doen, een coördinerende rol wilde vervullen in deze simulatie. Toen begon bij mij het verhaal van de aannamen, de invullingen en de diepe leercurves en vaak mijn hoofd stoten.
Mijn beeld van een grot was er eentje zoals we die in Nederland kennen van het schone Limburgse land of die van de grotten van Remouchamps nabij Spa. Op basis van die beeldvorming, ga ik mijn informatie verzamelen en mijn plan opstellen. Ik probeer een beeld te krijgen van wat ik ga aantreffen en wat ik kan verwachten. En toegegeven, ik dacht dat even dat ik wel iets aan voorbereiding had gedaan.
Foto: Diesel
We doen de briefing, halen het materiaal en bereiden ons voor. Hup in de bus, natuurlijk na de verplichte groepsfoto. Mijn team die was wel klaar voor de simulatie. Mijn team wel 🙂 Het begon al fout te gaan bij aankomst, toen we langs de weg stonden en ik mij afvroeg waar in vredesnaam de ingang van die grot zou moeten zijn. Door een klein schuurdeurtje kwamen we in een soort van binnenhofje uit met een deur. Nog voor we naar binnen gingen, liep mijn plan al fout 😉 Een van onze deelnemers was tevens (mede)beheerster van de betreffende grot en moest voorop, dat was nog wel op te lossen.
Daarna ging het snel bergafwaarts met mijn plan en mijn ego, de deur ging open en ik sloot bijna de rij af van mensen die naar binnen gingen. Geleerd om bij nabij de uitgang de centraalpost te hebben, zodat communicatie naar buiten en opvang van de hulpdiensten mogelijk was – positioneerde ik mij bij de ingang. Terwijl ik keek naar dat minieme gaatje waar ineens iedereen doorheen aan het kruipen was. Zo had ik mij die grot toch echt niet voorgesteld. In eerste instantie hield ik mij aan mijn plan en stuurde het team vooruit, waarna wij alsnog werden geroepen om mee de grot in te gaan. Dat was ongeveer het einde van al mijn plannen, de grotingang was alleen mogelijk door een gang die zo breed was dat je je ook echt aan die keuze conformeerde. Omkeren halverwege of niet verdergaan zat er niet in. Na zo’n vijftig meter kruipen bekroop mij ineens een heel ongemakkelijk gevoel, even kwam mijn natuurlijk gedrag op dit soort situaties naar boven en ik wilde gaan vechten. Ik wilde vechten om zo snel mogelijk langs of met al het materiaal bij de plek te komen waar we moesten zijn, om mij met de medische handelingen te gaan bemoeien en vooral omdat ongemakkelijke gevoel van binnen aan te pakken. ‘Freeze, Flee or Fight’, ik weet wat mijn natuurlijke reactie is.
Ineens besefte ik mij hoe onmogelijk het was om op die plek in gevecht te gaan met wat dan ook. Hoe onmogelijk het is om de wanden van de gang zelfs maar voor een micrometer aangepast te krijgen en hoe onmogelijk het is om de situatie onder controle te krijgen, laat staan te houden. Op dat moment hoorde ik mijzelf zuchten en realiseerde ik mij ineens wat ik deed en de onzin daarvan. Terug kon ik niet, vechten was een onmogelijkheid en bevriezen was ook uitgesloten. Daar kroop ik, zonder ook maar de mogelijkheid te hebben enige oer overlevingsmechanisme dat ik in mij heb te gebruiken. Er zat dan ook niets anders op dan mij over te geven aan wat er gebeurde en aan het gevoel dat in mijn opborrelde, te accepteren dat mijn plan had gefaald en dat ik ineens vol zat met emoties.
Het resultaat was volledig het tegenovergestelde van wat ik van mijzelf kende. Ik werd volledig rustig en kon mij overgeven aan de situatie en daarmee er grip op krijgen. Geen controle, maar wel besef, grip en bewustwording. Ik voelde een rust over mij heen komen die ik nog niet zo vaak ben tegengekomen.
Omdat de begeleider die ons had gezegd toch mee te komen niet had gewacht, was het kruipen ook nog een zoektocht geworden. Een hele harde les over nog meer aannamen en beelden, een hele harde les die mij nog beviel ook. Uiteindelijk zouden ze ons niet in een grottenstelsel loslaten waar we de halve wereld zouden kunnen vinden. Had ik nu echt de rust om mij dat te realiseren?
Aangekomen op de plek van het ongeval, gebeurde er nog veel meer. Intussen had mijn team zich dus georganiseerd en de persoon die de medische leiding op zich had genomen kwam direct naar mij toe om mij te brieven. Dat ging op een gegeven moment naar mijn idee te diep, maar ik merkte al snel dat ze zich had voorbereid dat ik ook daar het gevecht niet moest aangaan om mijn ‘gelijk’ te gaan halen. Toen kwam de onvermijdelijke vraag: wat doen we verder.
Mijn handen jeukten om naar beneden te gaan, ik had inmiddels ook tijd gehad om de situatie iets te boordelen en ik kwam tot de conclusie dat ik geen toegevoegde waarde zou hebben door naar beneden te gaan en te proberen die rol op mij te nemen. Ik heb vervolgens haar weer naar beneden gestuurd en ben gaan communiceren. Ik kreeg mijn beeld steeds beter rond en kon gaan oordelen wat op dat moment nodig was. Ik besloot toen van bovenaf de zaak te blijven aansturen. De eerste lopende slachtoffer kwam al naar boven en het andere slachtoffer had het helaas niet gehaald. Daarmee had ik het nog niet gehad, het werd nog interessanter.
Er werd gevraagd om een gidslijn om het slachtoffer dat op de wervelplank werd gelegd naar boven te halen. ‘Shit’ was mijn eerste gedachte, ik weet net iets meer van touwen dan ik van grotten wist – ik had uiteindelijk mijn ’toprope’ gehaald. Maar daar hield mijn kennis van touwen dus ook mee op. Gelukkig wist ik dat twee mensen uit mijn team experts waren op het gebied van touw en toevallig had ik een van de twee al naar boven laten komen. Ik had intussen een klein team boven staan dat ik formeerde en onder aansturing van de ‘expert’ zette. Hij wilde eerst de rol aan een ander overlaten, omdat die al veel meer ervaring had, maar ik kon hem overtuigen dat dit voor hem wel degelijk een goede kans was. Dus, hij pakte ook de rol.
Ook hier was mijn eerste gedachte, damn – ik wil het allemaal zelf kunnen. Maar de net gevonden rust van het eerdere kruipen kwam ook naar boven en ik concentreerde mij op mijn eigen rol en bracht het vertrouwen op in deze mensen die ik zelf pas twee dagen kende. Ik had een plek gevonden die mij een goed beeld gaf over het geheel, ondanks dat ik niet helemaal veilig stond. Het beeld van het incident werd mij steeds duidelijker. De dienende leider, ineens begreep ik niet alleen de theorie – ik deed het ineens. Al lerend en al doende, wat een ervaring – wacht, ‘ervaringsleren’.
Foto: Diesel
Het slachtoffer was geëvacueerd en de simulatie ten einde, maar ik zat nog altijd in mijn eigen rol en had zoveel overzicht dat ik zelfs kon aangeven waar welk lid van mijn team, de ‘vrijwillige’ slachtoffers en de begeleiders waren. Uiteindelijk sloot ik achteraan de kruipende stoet aan, met alleen onze hoofdtrainer nog achter mij. Buiten gekomen was een deel van mijn plan gelukt, ik had gezorgd dat iedereen weer uit de grot was gekomen.
Ik merkte dat ik ontspannen was op de weg terug door de grot, terwijl ik de kruip – door – sluip – door ervaring nog wat verder doorleefde. En bijna de uitdaging aanging om nog wat meer grenzen op te zoeken door terug te willen en de andere route naar de uitgang te pakken. Uiteindelijk niet gedaan, het had lang genoeg geduurd.
Teruggekomen, moest ik een van de trainers positief verbazen. Die had zich – overigens volledig terecht – afgevraagd of ik een overzicht had van wat er gebeurd was in de grot. Deze uitdaging ging ik graag aan, meestribbelen had ineens een andere betekenis. Ik deed de debriefing van de scene size-up. Daarbij gaat het over de veiligheid, de aantallen en het incident zelf. Zelfs tot mijn eigen verbazing, deed ik de scene size-up bijna vlekkeloos en op basis van de informatie die ik zelf had verzameld. Ik voelde een bepaalde mate van geluk in mij opkomen, ondanks alles had ik mij hervat. Dit was een workshop die ik niet voorzien had: Leiderschap (of beter gezegd, een versnelde workshop cave-rescue [wiki] voor Dummies).
Die avond hervond ik een soort van rust en kon mij op de laatste dag voorbereiden. Een aantal bijzondere leerpunten stonden op de lijst. Gebruik van de stethoscoop om longen te luisteren (moet ik toch echt gaan oefenen), het gebruik van naald en het opzuigen van medicijnen en het schoonmaken (debridement) van wonden. Weer een stapje op weg naar nog beter hulp kunnen verlenen.
De Mobiele Brigade
Het bijzondere is dat de moderne wereld ook de wildernis heeft weten te vinden. Terwijl de bebloede varkenspoten, waar we op moesten werken op tafel stonden – kwam er natuurlijk een beeld naar voren dat we allemaal wel kennen. Of dat nu is bij de hulpverlening, een ongeluk of wanneer er een bekende Nederlander / Vlaming / Belg of Cataloon langskwam: de mobiele brigade.
Toen kwam het examen. Goed lezen was niet meer mijn sterkste punt op dat moment en ik maakte een aantal voorkoombare fouten in mijn examen, maar he – ik was geslaagd. Geslaagd op meer dan een manier, ik was oprecht trots. Na de uitreiking van het certificaat en de bijbehorende patch was het weer tijd om Lusting te verlaten, met dank aan een mede cursist die me meenam naar Antwerpen.
Ik had wel een cadeautje van mijzelf tegoed, dus halverwege de opleiding had ik een extra ‘kennismakingstraining’ overleven geboekt. Ik vond wel dat ik een mooie afsluiting van de week had weten te verdienen. En het past bij mijn doel om hier wat verder mee te doen. Het afsluiten van de week op deze wijze, midden in de winter buiten te spelen en te slapen was een goede keuze. Zondagochtend werd ik wakker in de sneeuw en ik wist dat het tijd is om hiermee verder te gaan.
Wat het grot-moment betreft, de maandag daarna op weg naar het werk merkte ik dat ik mij weer ging opwinden over van alles en nog wat en tot mijn verbazing lukte het mij constant om terug te keren naar dat gevoel in de grot: loslaten op een nieuw niveau, wat een heerlijke ervaring. Nu keuzes gaan maken.
