Gisteren was het dag #1500 van de volledige oorlog in Oekraïne, een donkere dag in onze geschiedenis. Een treurige dag voor Oekraïne, dat heel zichtbaar wordt op de Lytsjakivski begraafplaats in L’viv (foto van augustus 2025). Veel minder zichtbaar is de trauma en mentale beschadiging die oorlog en extreem geweld kan veroorzaken en die soms generaties lang blijven bestaan.
VMHCE in Kyïv maakt in dit onderwerp een wezenlijk verschil. Tijdens de Nijmeegse Vierdaagse loop ik om het werk van dit instituut te ondersteunen en jij kunt daarbij helpen. Loop jij met mij mee en helpt jouw financiële bijdrage mee aan het verbeteren van de mentale zorg?
In april 2022 stond ik na afloop van de #Invictusgames in het half duister met mijn vrijwillige collega’s in het Haagse Zuiderpark de mentaal en fysiek gewonde veteranen en militairen van alle deelnemende landen uitgeleide te doen. Land na land kwamen de veteranen bij ons langslopen, met wederzijds respect. Een bijzonder moment kwam toen het de beurt was aan delegatie uit Oekraïne, op dat moment was de volledige invasie van Rusland nog geen twee maanden oud en stonden de beelden van het bloedbad van Boetsja ons nog allemaal heel vers op het beeld. Niemand die op dat moment kon vermoeden dat de volledige oorlog 4 jaar later nog gaande zou zijn.
Hoe groot de verbinding tussen mentale gezondheid en sport was, werd mij die dagen weer duidelijk. Ik hoefde er ook niet lang over te denken wat ik ging doen toen ik geheel onverwacht een startbewijs voor de #NijmeegseVierdaagse in bezit kreeg: ik zou gaan lopen voor mentale gezondheid in Oekraïne en in het bijzonder voor het instituut dat ik zelf bezocht heb.
Jaren werden we getraind in het feedback geven volgens het “sandwich model”, je weet wel: je introduceert de kritiek met iets positiefs en vervolgens sluit je er ook weer mee af. Ik heb mij nooit goed gevoeld bij dit model, omdat mijn ervaring is dat het vaak het omgekeerde effect heeft. Bij feedback gegeven volgens de sandwich methode merk ik zelfs dat ik de feedback niet meer hoor, omdat daarbij aan mijn behoefte voldaan kan worden van verbinding en autonomie.
Het model heeft de mooie intentie om de kritiek makkelijker te ontvangen. Helaas blijkt keer op keer dat het model: het vertrouwen schaad, het tegenstrijdige boodschappen geeft die ons brein niet goed verwerkt, het veroorzaakt wantrouwen en kan zelfs de relatie met de feedbackgever schaden. Sterker nog, de sandwichmethode blijkt ook nog eens regelmatig conflicten tot gevolg te hebben die dan niet uitgesproken mogen worden.
Inmiddels blijkt wetenschappelijk onderzoek dit gevoel ook te bevestigen, er komt steeds meer bewijs dat het tijd is om de sandwich feedback methode af te schaffen en betere methodieken te gebruiken.
Jammer genoeg blijkt sandwichen moeilijk uit te roeien te zijn en zie ik op bepaalde momenten de methodiek zelfs als verplichte koste terug komen. Bij een training, opleiding of volgens de werkafspraken. Opvallend genoeg juist in die situaties waarin cultuurverandering een aanleiding is. Zo maakt het voor mij weer onderdeel van de kracht van het conflict uit en vraag het moed om met goede feedback aan de slag te gaan.
Persoonlijk ben ik de laatste tijd vooral bezig met waarderende feedback, empathisch feedback, pijlen gooien en soms gewoon de directe aanpak – maar dan gericht op gedrag en niet op de persoon. En hoe meer ik ermee worstel, hoe meer ik mij besef dat feedback gaat over samen leren en ontwikkelen.
Oorlog en geweld kunnen leiden tot psychotrauma. Vier jaar van grootschalige oorlog in Oekraïne maken dat weer eens pijnlijk duidelijk. Het Veteran Mental Health Center of Excellence in Kyïv maakt hierin een wezenlijk verschil. Tijdens de Nijmeegse Vierdaagse loop ik om dit werk te ondersteunen en jij kunt daarbij helpen. Loop jij met mij mee en helpt jouw bijdrage mee aan het verbeteren van de mentale zorg?
Dit universitair instituut zet zich in voor humane, ethische en effectieve mentale gezondheid voor oorlogsveteranen in Oekraïne en hun familie. Daarnaast dragen zij bij aan betere kennis en nieuwe behandeling van psychotrauma in bredere zin. Zo draagt een donatie ook bij aan de behandeling van psychotrauma in Nederland.
Ik bezocht afgelopen zomer zelf het nieuwe behandelcentrum op het terrein van de universiteit. Met eigen ogen zag ik dat er hard werd gewerkt aan de verbouwing en gelijktijdig het werk al in de praktijk werd gebracht. Veteranen die geholpen werden en studenten die werden opgeleid om betere hulp te bieden.
Geheel onverwacht kwam ik als debutant in aanmerking voor een startbewijs voor de Nijmeegse Vierdaagse, ik hoefde natuurlijk niet lang na te denken over de vraag of ik er vervolgens ook een sponsorloop van wilde maken. Omdat bij elke oorlog de mentale gezondheid een enorm belangrijk vraagstuk blijkt te zijn, ook voor die mensen die er niet direct bij betrokken zijn. Mentale gezondheid vind ik belangrijk. De keuze was dan ook snel gemaakt. Nu nog aan de slag met de voorbereiding.
Hoe kun je in de week waarin we stil staan bij vier jaar volledige oorlog je beter voorbereiden dan de geschiedenis in te duiken. Ik ben dus in een bijzonder stukje België mijn eerste twee keer 25 km gaan lopen, langs zwaar bevochten gebieden. Aandacht voor (militaire) erfgoed vind ik belangrijk, anders vergeten we de werkelijkheid. En als we de werkelijkheid vergeten, is de kans op herhaling alleen maar groter.
In tijden van oorlog en conflict worden op het gebied van de mentale gezondheid steeds grotere stappen gezet. En het gebied langs de Belgische en Noord-Franse kust hebben daar een hele eigen rol in gespeeld. Terwijl al die jaren het enige dat nog aan de grenzen herinnert, een eenzame bijna verborgen grenspaal van de grens tussen Frankrijk en Nederland is.
Bericht gaat onder de afbeelding verder.
Dat zaken zich herhalen heb ik mij de afgelopen dagen volop gerealiseerd. Vooral toen ik uiteindelijk de “dodengang” bij Diksmuiden wist te bereiken. Na bijna 25 kilometer, moest ik ze nog eens bezoeken.
De loopgraven zouden iets van de vorige eeuw moeten zijn, toch spelen loopgraven in Oekraïne een hele belangrijke rol. Zelfs de drones zijn een moderne variant van een van de nieuwe ontwikkelingen uit die eerste wereld oorlog (vliegtuigen).
Toch is juist uit die oorlog een hele belangrijke ontwikkeling in de psychologie voortgekomen, het begrip van het (oorlogs)trauma.
Bericht gaat onder de afbeelding verder.
De tweede wereld oorlog heeft in hetzelfde gebied ook enorme impact gehad, zo liep ik naar Duinkerken. De plek die bekend staat als het einde van het begin, of als het begin van het eind. De evacuatie bij Duinkerken heeft er mogelijk zelfs mede toe geleid dat er uiteindelijk een einde kwam aan de tweede wereld oorlog. Ik zie ook hier weer parallellen ontstaan met de oorlog in Oekraïne. Lopen over de stranden waar operatie Dynamo heeft plaatsgevonden, was bijzonder. Vooral omdat ik met windkracht 8 ook nog eens volop werd gezandstraald en dat nog meer van mij vroeg. Ik moest wel volhouden.
En ook hier zie je weer dat tijdens de tweede wereld oorlog een belangrijke ontwikkeling in de psychologie heeft plaatsgevonden. Daar waar na de eerste wereld oorlog de (oorlogs)trauma vooral als een tijdelijk evenement werd gezien, werd na de tweede wereld oorlog duidelijk dat (oorlogs)trauma lang kunnen naslepen en zelfs over kunnen gaan op familie en omgeving. En dus ook meegenomen worden als mensen het oorlogsgeweld ontvluchten.
En dan spreken we nog niet eens over de ontwikkelingen rond het gedachtegoed van de morele trauma, waarbij directe deelname aan het geweld niet eens nodig hoeft te zijn om alsnog een trauma op te lopen.
Het centrum waar wij voor gaan lopen, heeft voor deze aspecten aandacht en helpt ook bredere kennis over deze onderwerpen in de wetenschap van de psychologie verder te ontwikkelen. Op de lange termijn, zullen ook anderen daar voordeel aan hebben.
Om dit goed voor elkaar te krijgen, is jouw donatie superbelangrijk. Help jij daarom mee met het verder verbeteren van de humane, ethische en effectieve mentale gezondheid van oorlogsveteranen in Oekraïne, hun familie en daarmee indirect ook voor ons?
Ik stond ook nog kort stil bij mijn belangstelling voor het militaire erfgoed als belangrijke pijler in het leren van oorlog. Wellicht is het onderwerp van de (oorlogs)trauma ook wel een vorm van militaire erfgoed te noemen.
Laten we vooral blijven werken aan het verminderen van het aantal bittere lessen dat we voortdurend opnieuw moeten leren, zoals Albert Einstein al scheef.
De bittere lessen uit het verleden moeten voortdurend opnieuw worden geleerd. – Albert Einstein.
24 februari 2022 rond 6 uur in de ochtend begon Rusland met de grootschalige oorlog in Oekraïne. 4 jaar later moeten we als Europa erkennen dat we gefaald hebben en is het tijd om anders te gaan kijken naar het grootste conflict sinds het einde van de tweede wereld oorlog op Europees grondgebied. 12 jaar duurt dit conflict al in een steeds complexere wordende wereld, waarvan 4 jaar te zien is als een volledige oorlog.
We zullen onder ogen moeten zien dat de wereld niet meer dezelfde is, los van de uitkomsten van deze vreselijke oorlog. Vooral in Europa zullen we moeten gaan leven met nieuwe verhoudingen en een nieuwe werkelijkheid. En vooral moeten we als Europa keuzes maken en dat zal betekenen dat we echt niet meer weg kunnen kijken van de werkelijkheid die aan het oosten van ons plaats heeft. Dat is denk ik wel de meest concrete samenvatting die ik kan bedenken van alle bijeenkomsten in het kader van vier jaar volledige oorlog die ik de afgelopen dagen heb bezocht.
Elke bijeenkomst raakte mij op een eigen – en soms onverwachte – manier. Omdat ze aansloten bij de werkelijkheid, maar soms ook bij ervaringen uit het verleden.
Het verhaal van de krijgsgevangene die een boek schreef over zijn ervaringen greep aan en bracht mij weer in verbinding met een deel van mijn netwerk. Het geopolitieke verhaal van “Full Scale War in Ukraine” in Nieuwspoort was intensief en gaf een niet al te positief beeld van de nabije toekomst. Wat deze bijeenkomst bijzonder maakte, was de exacte locatie waar de zaal van de tijdelijke Nieuwspoort zich bevond: het oude vergadercentrum van het ministerie van Buitenlandse Zaken (in de Apenrots). Laat dat nu net de plek zijn waar we in 2004 voor de verkiezingswaarnemersmissie naar de Oranje Revolutie onze briefings kregen.
De avond in de La Mar met het United Ukrainian Ballet was een bijzonder contrast over hoe cultuur een eigen front vormt en een samenleving verbind en sterkt blijft houden. Maar ook hoe de grens tussen “veilige haven” en “thuis” verwatert en steeds diffuser lijkt te worden. Als je al vier jaar niet meer thuis mag komen, is waar je bent wellicht je thuis aan het worden.
Die boodschap kreeg zondagavond in Utrecht een naam, de “kroketten” theorie. Over hoe je denkt over de Nederlandse kroket, wat kan zeggen over of je je thuis voelt (en wat voor onzin dat eigenlijk is, want je kunt evengoed kiezen voor gezond eten). Toch is het woord “kroket” in 2026 hét woord geworden dat iets zegt over waar we staan.
Tijdens deze bijeenkomsten werd ook duidelijk dat de oorlog onze samenleving in binnengekomen. Was het niet dat we er op het nieuws mee geconfronteerd worden, is het wel dat we vaak niet goed weten wat te (kunnen) zeggen. Woorden schieten te kort en gevoelen bevinden zich op zoveel lagen. Daarbij hoort zeker de vraag: doe ik wel genoeg.
Dat doe ik wel genoeg kan zich op veel manieren uiten, maar speciaal sta ik stil bij de vele ontheemden die het land hebben moeten ontvluchten en doen wat ze kunnen om het eigen land bij te staan. En altijd rondlopen met het gevoel: “doe ik wel genoeg”.
“Doe ik wel genoeg” is een harde werkelijkheid, die zowel bij de ontheemden als bij betrokkenen ieder op een eigen manier naar boven komen. Daarmee halen we niet alleen de trauma van oorlog in de vorm van PTSS binnen, maar ligt bij een veel grotere groep mensen het risico op de morele verwonding toe.
Het is mede daarom dat ik in mijn eigen ontwikkeling als coach en hopelijk toekomst psycholoog juist hier extra aandacht aan (wil) besteden.
Maar nog meer kan ik doen door de echte professionals ter plekke te ondersteunen, het is ook juist daarom dat ik in 2026 als debutant meedoe met de Nijmeegse vierdaagse. En ik ga lopen voor het goede doel, namelijk voor het Veteran mental health centre of excellence. Een centrum verbonden aan de Taras Shevchenko Nationale Universiteit van Kyiv. Waar ze niet alleen een plek creëren waar veteranen en hun familie hoogwaardige psychologische hulp kunnen krijgen. Maar ook een plek waar kennis zal worden opgebouwd en verspreid. Wil je hierover meer weten of zelfs doneren, kijk dan eens op mijn eigen pagina. Of ga meteen naar de donatiepagina.
Oekraïne zal altijd een plek in mijn leven blijven houden en op deze wijze hoop ik ook beter dat gevoel van onvermogen een plek te kunnen geven.
Tenslotte sloot ik deze serie intensieve bijeenkomsten af door het live bijwonen van de opname van de Podcast “Station Kyiv” van stichting RAAM. Nu ben ik niet zo van de podcast, ik vind het vaak lastig dat ik niet in mijn eigen snelheid de onderliggende informatie tot mij kan nemen. Maar om live bij de opname te zijn, maakt het wel weer bijzonder.
Ik neem jullie de komende tijd mee in wat ik doe en ik zal de komende tijd ook over de verschillende punten uit al deze bijeenkomsten vertellen. Een ding weet ik wel, ik denk dat ik ook wat minder kroketten ga eten.
